03 MA TRẬN TÂM-TÂM SỞ
Citta-Cetasika Sampayutta | Mind-Mental Factors Association
Giới Thiệu — Ma Trận Tâm-Tâm Sở
Lời Giới Thiệu

Ma Trận Tâm-Tâm Sở (Citta-Cetasika Sampayutta) là bảng tổng hợp cho thấy mối quan hệ giữa 89 Tâm và 52 Tâm Sở. Đây là một trong những công cụ quan trọng nhất của A Tỳ Đàm, giúp hành giả hiểu rõ thành phần cấu tạo của mỗi loại tâm.

89 Tâm (Citta) là tất cả các loại tâm thức có thể sinh khởi ở chúng sinh trong tam giới. 52 Tâm Sở (Cetasika) là các yếu tố tâm lý đồng sinh, đồng diệt, đồng đối tượng và đồng chỗ nương với tâm. Mỗi tâm khi sinh khởi luôn có một số tâm sở đi kèm - không có tâm nào sinh khởi đơn độc.

Thầy Toại Khanh giảng: "Khi nhìn vào ma trận này, ta thấy rõ tâm bất thiện có bao nhiêu tâm sở bất thiện đi kèm, tâm thiện có bao nhiêu tâm sở tịnh hảo hỗ trợ. Hiểu được điều này, hành giả biết cách nuôi dưỡng các tâm sở thiện và từ bỏ các tâm sở bất thiện."

"Cittena nīyati loko, cittena parikassati; cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū."
"Thế gian bị tâm dẫn dắt, bị tâm kéo lôi; tất cả đều thuận theo một pháp duy nhất là tâm."
— Citta Vagga, Saṃyutta Nikāya
Tại Sao Cần Học Ma Trận Tâm-Tâm Sở?
  • Hiểu thành phần của tâm: Biết rõ mỗi loại tâm được cấu tạo bởi những tâm sở nào, từ đó hiểu bản chất thiện/bất thiện của tâm.
  • Thấy cơ chế hoạt động của tâm: 7 tâm sở Biến Hành có mặt trong mọi tâm, 6 tâm sở Biệt Cảnh chỉ có khi cần, 14 tâm sở Bất Thiện chỉ trong tâm bất thiện, 25 tâm sở Tịnh Hảo chỉ trong tâm tịnh hảo.
  • Nền tảng cho Tâm Quán: Khi hành Vipassanā, hành giả cần nhận diện các tâm sở đang có mặt để thấy rõ Vô Ngã - tâm chỉ là tập hợp các yếu tố, không có "ta" trong đó.
  • Phát triển tâm thiện: Biết tâm sở nào cần nuôi dưỡng (Tín, Niệm, Tàm, Quý, Vô Tham, Vô Sân, Tuệ) để tiến bộ trên đường tu.
Framework Học Ma Trận
  • Bước 1 - Học 13 Tâm Sở Tợ Tha: Gồm 7 Biến Hành (có mặt trong mọi tâm) và 6 Biệt Cảnh (tùy trường hợp).
  • Bước 2 - Học 14 Tâm Sở Bất Thiện: 4 Si Phần, 3 Tham Phần, 4 Sân Phần, 2 Hôn Phần, 1 Hoài Nghi.
  • Bước 3 - Học 25 Tâm Sở Tịnh Hảo: 19 Tịnh Hảo Biến Hành, 3 Giới Phần, 2 Vô Lượng Phần, 1 Tuệ.
  • Bước 4 - Áp dụng vào 89 Tâm: Xem mỗi loại tâm có những tâm sở nào, đặc biệt chú ý số lượng tâm sở tối thiểu và tối đa.
Trích Dẫn Bổ Sung
89 Tâm (Citta)
52 Tâm Sở (Cetasika)
0 Liên Kết Hiện
Tâm:
Tâm Sở:
89 Tâm × 52 Tâm Sở
Có mặt (Sampayutta)
Vắng mặt (Vippayutta)
Nguồn: Giáo Lý A Tỳ Đàm, Chương 1-2
-
-
-
Định Nghĩa
-
Ngữ Căn (Pāḷi)
-
Nguồn Gốc Từ
-
Tầm Quan Trọng
-
Chức Năng
-
Đối Lập
-
Tâm Đi Kèm
Chọn một Tâm Sở để xem chi tiết các tâm đi kèm
Thành Viên Nhóm
-
Thống Kê
-
Nguồn
TK Giáo Lý A Tỳ Đàm, Chương 2
PALI Abhidhammatthasaṅgaha
Ví Dụ / Ẩn Dụ
-
Ví Dụ Thực Tế
-
Lời Phật Dạy
-
Tuệ Giác
-
-